Programa

Detalhamento:

Axe 1 : Le roman inédit de Céline
● Guerre, de Louis-Ferdinand Céline, publié en 2022, écrit en 1934.

Axe 2 : Un écrivain tchèque qui écrit en langue française
● La Fête de l’insignifiance, de Milan Kundera, publié en 2015.

Axe 3 : La littérature, la prosodie et la phonétique
● Zazie dans le métro, de Raymond Queneau, publié en 1959 (œuvre).
● Zazie dans le métro, réalisé par Louis Malle, 1960 (film).

Axe 4 : La France des tropiques : un roman historique sur le Brésil antarctique
● Rouge-Brésil, de Jean-Christophe Rufin, publié en 2001.


Bibliographie :

CELINE, Louis-Ferdinand. Guerre, édition établie par Pascal Fouché ; avant-propos de François
Gibault, Paris, Gallimard, « nrf », 2022.
KUNDERA, Milan. La Fête de l’insignifiance. Paris: Editions Gallimard, 2018.
QUENEAU, Raymond. Zazie dans le métro. Paris: Editions Gallimard, 2011.
RUFIN, Jean-Christophe. Rouge-Brésil. Paris: Editions Gallimard, 2001.

Programa

Aula 1: Introdução ao R e RStudio – Ambientação e configuração

Aula 2: Importação de Dados – Conhecendo o tidyverse

Aula 3: Manipulação de Dados – O pacote dplyr

Aula 4: Análise Exploratória de Dados Criminais – Transformação e visualização de dados

Aula 5: Investigando crimes com Mapas – O pacote geobr

Bibliografia:

AQUINO, Jakson Alves de. R para cientistas sociais. Ilhéus: Editus, 2015.
DAUBER, Daniel. R for Non-Programmers: A Guide for Social Scientists. 2025.
WICKHAM, Hadley. R para Data Science: importe, arrume, transforme, visualize e modele dados. Editora: Alta Books, 2021.
Xie, Yihui. 2015. Dynamic Documents with R and Knitr. 2nd ed. Boca Raton, Florida: Chapman; Hall/CRC. https://yihui.name/knitr

Programa

All the lessons will be held in English, they will be frontal, with the use of power point slides. At the end of each lesson an outline summarizing the major concepts and issues covered in class will be distributed. Students will be also provided by the teacher with excerpts from Kelsen’ and Schumpter’s main works (listed below in the bibliography), which will be discussed in class, as an opportunity to stimulate class discussion.
 
1st day:
Hans Kelsen legal theorist and political thinker (I): democracy, pluralism and constitutional jurisdiction in his European writings (1920-1932) – democracy and relativism in front of totalitarianism (1932-1940). The following issues will be addressed: A) Kelsen’s critique of Roussovian idea of direct democracy and common good; B) parliamentarism as the specific instrument to make political decisions; C) the proportional voting system as a condition to grant the respect of the minority; D) freedom and social peace as components of democracy; E) constitutional jurisditiction as the proper instrument to protect democracy against the “tyranny of the majority”; D) relativism as the philosophical vision of democracy. The course will highlight how all these aspects – representing for Kelsen the essence of democracy – presuppose the concept of pluralism (political, ideal, social) and that of freedom (civil and political).
 
2nd day:
Hans Kelsen legal theorist and political thinker (II) democracy and proceduralism in Kelsen’s political work: from the European writings to the American ones (1940-1955). More precisely, the first part of this lesson will be focused on the reasons why Kelsen’s democratic theory is proceduralist and in what sense his proceduralism is functional to his liberal and pluralist view of representative democracy against the attempts to justify democracy on the basis of alleged “absolute” principles, values (chiefly of religious connotation) and common good. In the second part of the lesson, the focus of the course will move from Kelsen to Schumpeter: Schumpeter economist and political thinker (I). The course will analyze the main components of Schumpeter’s economic theory during the European period and how his moving to the U.S. in 1932 impacted his intellectual interest for democratic and political theory – a focus on his major work on Capitalism, Socialism and Democracy. The course will discuss Schumpeter’s view of capitalism and socialism as a basic presupposition to the understanding of his democratic theory.
 
After that, Schumpeter’s critique of classical (Roussovian) conception of common good as functional to delineating a proceduralist theory of democracy will be discussed.
 
3rd day:
Schumpeter economist and political thinker (II): democracy and ruling class selection – the race for leadership and its major mechanisms. In the first part of this lesson, the attention will be centred on the nature of democratic leadership as one of the leading aspects of Schumpeter’s work. In particular, such issue will be considered in the light of Schumpeter’s concern about how to restrain the pace of democratic change through the élites. In the second part of the lesson (Kelsen and Schumpeter: the path towards proceduralist democracy I) Kelsen’ and Schumpeter’s democratic theory will be put in direct comparison. The main conceptual similarities between their political theories will be thus identified: the critique of the common good – presupposing a similar critical approach to Rousseau’s political philosophy – and the concept of democracy as a method to make political decisions and select the ruling class.
 
4th day:
(Kelsen and Schumpeter: the path towards proceduralist democracy II) The last day of the course will take into account the major differences between Kelsen’ and Schumpeter’s democratic theories. Starting from the assumption that both thinkers shared a basically proceduralist conception of democracy, the course will discuss the main elements of divergence between the two, concerning mainly the political implications of leaders’ selection. Hence, the course will analyze how for Kelsen that selection was primary imagined within a broader view of democracy based on the principle of compromise and dialogue, whereas for Schumpeter within the race and fight among political forces. The course will argue how Schumpeter’s theory of leadership played a crucial role in making his work influential for several generations of political scientists. At the end of the lesson, the course will pose and investigate the question whether or not Kelsen’ and Schumpeter’s proceduralist conception of democracy.
 
Primary sources:
 
H. Kelsen, Vom Wesen und Wert der Demokratie (1929), in Ibid. hrsg. von M. Jestaedt und O. Lepsius, Tuebingen: Mohr Siebeck, 2006.
(For the Portuguese edition: H. Kelsen, Essência e valor da democracia, in: A Democracia, Introdução de Giacomo Gavazzi, São Paulo: Martins Fontes, 1993).
H. Kelsen, Verteidigung der Demokratie (1932), in Ibid. hrsg. von M. Jestaedt und O. Lepsius, Tuebingen: Mohr Siebeck, 2006. H. Kelsen, Foundations of Democracy (1955), in Ibid. hrsg. von M. Jestaedt und O. Lepsius, Tuebingen: Mohr Siebeck, 2006.
(For the Portuguese edition: H. Kelsen, Fundamentos da democracia, in A Democracia, Introdução de Giacomo Gavazzi, São Paulo: Martins Fontes, 1993).
J. A. Schumpeter, Capitalism, Socialism and Democracy (1942), New York: Harper Perennial, 2008.
(For the Portuguese edition: J. A. Schumpeter, Capitalismo, Socialismo e democracia, São Paulo: Editora UNESP, 2017).
 
Secondary sources:
 
N. Bobbio, The Future of Democracy: A Defense of the Rules of the Game, Minneapolis, University of Minnesota Press, 1984.
N. Bobbio, Teoria generale della politica, a cura di M. Bovero, Torino, Einaudi, 2014.
S. Baume, Hans Kelsen and the Case for Democracy, Bruxelles, ECPR PRESS, 2012.
S. Ingham, Popular Rule in Schumpeter’s Democracy, “Political Studies”, 64 (4), 2016, 1071-1087.
A. S. Kirchner, Proceduralism and Popular Threats to Democracy, “Journal of Political Philosophy”, 18, 4, pp. 405-424.
E. Lagerspetz, Kelsen on Democracy and Majority Decision, “Archiv für Rechts und Sozialphilosophie”, 103, 2, 2017, 155-179.
S. Lagi, El pensamiento político de Hans Kelsen. Los origines de “De la Eséncia y valor de la democracia” (1911-1920), Madrid, Biblioteca Nueva, 2007.
G. Mackie, Schumpeter's Leadership Democracy, “Political Theory”, 37, 2009, 128-153.
G. Mackie, The Values of Democratic Proceduralism, “Irish Political Studies”, 4, 2011, 439-453.
J. Medearis, Joseph Schumpeter’s Two Thoeries of Democracy, Harvard: Harvard University Press, 2001.
M. P. Saffon-N. Urbinati, Procedural Democracy, the Bulwark of Equal Liberty, “Political Theory”, 4 (3), 2013, 441-481 A. Weale, Democracy, London: Macmillan, 1999.

 

Programa

Objetivo:
O curso visa a uma leitura mais aprofundada do Hino Homérico a Deméter, poema em hexâmetros do período arcaico grego, de gênero pouco contemplado nas aulas de graduação da habilitação de Grego Antigo, devido ao cronograma das matérias e à priorização de outros textos literários. A leitura enfocará o gênero hínico de poesia hexamétrica e, especificamente, o HHD a partir da análise das três personagens femininas divinas mais proeminentes: Deméter, Perséfone e Hécate.

Cronograma de aulas:
Aula 1: O período arcaico e seus gêneros poéticos; os Hinos Homéricos; contextualização do Hino Homérico a Deméter; os Mistérios de Elêusis.
Aula 2: Hino Homérico a Deméter (partes 1 e 2).
Aula 3: Hino Homérico a Deméter (parte 3) e considerações acerca do significado do Hino para suas três deusas (Deméter, Perséfone e Hécate).

Referências Bibliográficas:
BURKERT, W. Greek Religion. Cambridge: Harvard University Press, 1985.
_____. Ancient Mystery Cults. Cambridge: Harvard University Press, 1987.
CARVALHO, T. R. Perséfone e Hécate: representação das deusas na poesia grega arcaica. 133 fls. Dissertação de Mestrado. Programa de Pós-Graduação em Letras Clássicas, Faculdade de Filosofia, Letras e Ciências Humanas da Universidade de São Paulo (FFLCH-USP). São Paulo, 2019. Disponível em: http://www.teses.usp.br/teses/disponiveis/8/8143/tde-16082019-133218/pt….
CLAY, J. S. The Politics of Olympus: form and meaning in the major Homeric hymns. London: Bristol Classical Press, 2006.
DEACY, S. “The Vulnerability of Athena: parthenoi and rape in Greek myth”. In: ______; PIERCE, K. F. (eds.). Rape in antiquity. London: Duckworth, 1997, pp. 43-64.
______. “From ‘Flowey Tales’ to ‘Heroic Rapes’: virginal subjectivity in the mythological meadow”. Arethusa, vol. 46, n. 3, 2013, pp. 395-413.
DYER, L. “The Gods at Eleusis”. Whitefish: Kessinger, 2001. (Originalmente um artigo em: DYER, L. Studies of the gods in Greece at certain sanctuaries recently excavated. Boston: Elibron, 2001, p. 174-218).
FARAONE, C. A. “Aphrodite’s KESTOS and Apples for Atalanta: aphrodisiacs in early Greek myth and ritual”. Phoenix, vol. 44, n. 3, 1990, pp. 219-243.
______. Ancient Greek Love Magic. Cambridge: Harvard University Press, 1999.
FAULKNER, A. (ed.). The Homeric Hymns: interpretative essays. Oxford: Oxford University Press, 2011.
FOLEY, H. P. (ed.). The Homeric Hymn to Demeter. Translation, commentary, and interpretative essays. Princeton: Princeton University Press, 1999.
GAISSER, J. H. “Noun-Epithet Combinations in the Homeric Hymn to Demeter”. TAPA, vol. 104, 1974, pp. 113-137.
______. Hymn to Demeter. Bryn Mawr Commentaries, 1980.
GANTZ, T. Early Greek Myth. Baltimore: The John Hopkins University Press, 1996.
GRAMACHO, J. (trad.). Hinos Homéricos. Brasília: Ed. Universidade de Brasília, 2003.
GUEDES, C. M. O Ciclo de Elêusis: imagem e transformação social em Atenas no século IV a.C. Dissertação de Mestrado. 154 p. Museu de Arqueologia e Etnologia – Universidade de São Paulo. São Paulo: 2009.
MASSI, M. L. G. (trad.). “Hino Homérico 2: a Deméter”. In: RIBEIRO, W. A. Jr. (ed., org.). Hinos Homéricos. Tradução, notas e estudo. São Paulo: Editora da Unesp, 2010. pp. 228-267.
MYLONAS, G. E. Eleusis and the Eleusian Mysteries. Princeton: Princeton University Press, 1969.
MYRES, J. L. “Persephone and the Pomegranate (H. Dem. 372-4)”. TCR, vol. 52, n. 2, 1938, pp. 51-52.
RIBEIRO, W. A. Jr. (ed., org.). Hinos Homéricos. Tradução, notas e estudo. São Paulo: Editora da Unesp, 2010.
RICHARDSON, N. J. (ed., coment.). The Homeric Hymn to Demeter. Oxford: Oxford University Press, 1974.
______. “Early Greek Views About Life After Death”. In: EASTERLING, P. E.; MUIR, J. V. Greek Religion and Society. Cambridge: Cambridge University Press, 1985. pp. 50-66.

Programa

O curso está estruturado em três eixos centrais: fonologia, aquisição e educação. Cada um deles objetiva apresentar e discutir a relação dos aspectos linguísticos aplicados ao ensino de Língua Portuguesa, no que se refere ao processo de alfabetização e à aquisição de escrita. Para isso, os seguintes tópicos serão abordados ao longo das aulas:

 Panorama histórico da alfabetização
 Métodos de alfabetização
 Neurociência aplicada à Educação e sua visão sobre os métodos.
 Método fônico
 Consciência fonológica
 Fonologia articulatória
 Aquisição fonológica
 Bilinguismo
 Alterações frequentes no ambiente escolar
 Dificuldades de escrita

Frequência mínima e critérios de aprovação
Para a obtenção do certificado de extensão, o participante precisará ter, no mínimo, 85% de presença e nota 5,0. A avaliação será feita a partir da entrega de um plano de aula baseado nas reflexões feitas no decorrer do curso e por meio da participação nas discussões em aula.

Coordenadora
Profª. Drª. Raquel Santana Santos - DL/USP

Ministrantes
Aline de Lima Benevides - DL/USP
Ana Paula Piola - DL/USP 
Andressa Toni - DL/USP 
Carla Pereira Minello - IEL/UNICAMP
Graziela Pigatto Bohn - DL/USP 


Recursos necessários e previsão orçamentária
A aulas serão ministradas e disponibilizadas on-line, bem como os materiais. O curso será inteiramente gratuito.

Bibliografia

ABAURRE, M. B. M.; FIAD, R. S.; MAYRINK-SABINSON, M. L. T. Cenas de aquisição de escrita. Campinas, SP: Mercado de Letras/ABL, 1997.
BISOL, L. (Org.) Introdução a estudos de fonologia do português brasileiro. Porto Alegre: EDIPUCRS, 2010.
BORTONI-RICARDO, S. M. Métodos de alfabetização e consciência fonológica: o tratamento de regras de variação e mudança. SCRIPTA, Belo Horizonte, v.9, n.18, p. 201-220, 1. sem. 2006.
CORRÊA, M. L. G. O modo heterogêneo de constituição da escrita. São Paulo: Martins Fontes, 2004.
CORRÊA, M. L. G. Encontros entre prática de pesquisa e ensino: oralidade e letramento no ensino da escrita. PERSPECTIVA, Florianópolis, v. 28, n. 2, 625-648, jul./dez. 2010.
CRISTÓFARO-SILVA, T. Fonética e Fonologia do Português: roteiro de estudos e guia de exercícios. São Paulo: Contexto, 2009.
DAHAENE, Stanislas. Os neurônios da leitura. Porto Alegre: PENSO, 2011.
FERREIRO, Emilia e TEBEROSKY, Ana. Psicogênese da Língua Escrita. Porto Alegre: Artes Médicas, 1989.
FIORIN, J. L. (org.) Introdução à Linguística I: objetos teóricos. São Paulo: Contexto, 2008.
FREITAS, M. J.; SANTOS, A. L. (org.) Aquisição de língua materna e não materna. Questões gerais e dados do português. Textbooks in Language Sciences 3. Berlin: Language Science Press, 2017. 494 p.
GNERRE, Maurizio. Linguagem, escrita e poder. São Paulo: Martins Fontes, 1994.
GODOY, D. M. A. Aprendizagem inicial da leitura e da escrita no português do Brasil: influência da consciência fonológica e do método de alfabetização. Tese de Doutorado. Universidade Federal de Santa Catarina, Florianópolis, 2005. 188 p.
KANDEL, Eric R (Org.). Princípios de Neurociências. Porto Alegre: AMGH, 2014.
LAMPRECHT, Regina Ritter. Aquisição da linguagem: estudos recentes no Brasil. Porto Alegre: EDIPUCRS, 2011.
LAMPRECHT, R. R. Qual é a diferença entre consciência fonológica e consciência fonêmica? Letra A: o jornal do alfabetizador. Belo Horizonte, ano 4. n. 16, outubro/novembro, 2008, p. 3.
________________. Aquisição Fonológica do Português: Perfil de desenvolvimento e subsídios para terapia. Porto Alegre: Artmed, 2004.
LARA, C. C. & IIHA, S. E. A relação entre processos fonológicos e na escrita inicial de crianças e consciência fonológica. Verba Volant, v. 1, n.1, julho/dezembro 2010. p. 28-38.
LEMLE, Miriam. Guia teórico do alfabetizador. São Paulo: Ática, 2009. 17 ed.
MARTINS, M. A.; VIEIRA, S. R. & TAVARES, M. A. Ensino de Português e Sociolinguística. São Paulo: Contexto, 2014.
MIRANDA, A. R. M. & MATZENAUER, C. L. B. Aquisição da fala e da escrita: relações com a Fonologia. Cadernos de Educação, Pelotas [35], p. 359-405, janeiro/abril 2010.
MORTATTI, M. R. L. História dos métodos de alfabetização no Brasil. Conferência proferida durante o Seminário "Alfabetização e letramento em debate", promovido pelo Departamento de Políticas de Educação Infantil e Ensino Fundamental da Secretaria de Educação Básica do Ministério da Educação, realizado em Brasília, em 27/04/2006.
RIBEIRO, V. S.Consciência fonológica e aprendizagem da leitura e da escrita: uma análise dessa relação em crianças em fase inicial de alfabetização. Entrepalavras, Fortaleza, ano 1, v. 1, n.1, p. 100-116, ago/dez 2011.
SOARES, M. Alfabetização e letramento. São Paulo: Contexto, 2016.
SOARES, M. Letramento: um tema em três gêneros. Belo Horizonte: Autêntica, 2003.
SOARES, Magda. Alfabetização no Brasil: o estado do conhecimento. São Paulo: Educ/PUC-SP, 1990.
UNIVERSIDADE ESTADUAL PAULISTA. Caderno de formação: formação de professores didática dos conteúdos / Universidade Estadual Paulista. Pró-Reitoria de Graduação; Universidade Virtual do Estado de São Paulo. – São Paulo: Cultura Acadêmica, 2011
VARELLA, N. K. Na aquisição da escrita pelas crianças ocorrem processos fonológicos similares aos da aquisição da fala? Letras de Hoje, Porto Alegre, v. 30, nº 4, p. 265-271, dezembro 1995.

Programa

PROGRAMA


1. O que é um códice?
Estudos de Codicologia. Apresentação da bibliografia básica.
Acesso aos códices: plataformas digitais e procedimentos de acesso presencial.

2.Descrição de fichas codicológicas.

3. Materiais e feitura.
Tipos de suportes; tintas/ pigmentos; ferramentas.
Processos de feitura.
Locais de produção.

4. Texto e Imagens.

5. Usos.
Tipos de códices.
Indícios das modificações.
Temporalidades.

Bibliografia:
AGATI, M. L. Il libro manoscritto da Oriente a Occidente: Per una codicologia comparata. 2a ed. (Studia Archaeologica, 166.) Rome: “L'Erma” di Bretschneider, 2009.
BROWN, M. P. Understanding Illuminated Manuscripts. A guide to technical terms. London: The J. Paul Getty Museum, 1994.
GÉHIN, P. (Dir). Lire le manuscrit médiéval. Observer et décrire. 2a éd. Paris: Armand Colin. 2017.
LEMAIRE, J. Introduction à la codicologie. Louvain-La-Neuve, Belgique : Institut d'études médiévales de l'Université catholique de Louvain, 1989.
MANIAC, M. Archeologia del manoscritto. Metodi, problemi, bibliografia recente. i. Collana: I libri di Viella, 34. Pubblicazione: Novembre 2002.
MUZERELLE, D. (IRHT). Vocabulaire codicologique : répertoire méthodique des termes français relatifs aux manuscrits, avec leurs équivalents en anglais, italien, espagnol, édition hypertextuelle, version 1.1, 2002-2003 (établi d'après l'ouvrage édité à Paris, Éditions CEMI, 1985). Disponível em http://codicologia.irht.cnrs.fr/ . Acesso em dez/2020.
PINHEIRO, A. V. Glossário de Codicologia e Documentação. In: Anais da Biblioteca Nacional. Rio de Janeiro: [s.n.]. v. 115p. 123–213.
Bibliografia complementar:
ALEXANDER, J. J. G. Norman illumination at Mont St Michel 966-1100. Oxford: Clarendon Press, 1970.
________. La Lettre ornée. Paris: Chêne, 1979.
AVENOZA, G.; FERNÁNDEZ FERNÁNDEZ, L.; SORIANO ROBLES, M. L. (orgs.). La producción del libro en la Edad Media. Una visión interdisciplinar. Madrid: Silex ediciones, 2019.
BERTRAND, P. Une codicologie des documents d'archives existe-t-elle ?. In: Gazette du livre médiéval, n°54. 2009, fasc. 1. p.10-18.
BERWANGER, A. R.; LEAL, J. E. F. Noções de paleografia e de diplomática. Santa Maria: UFSM, 1995.
BISCHOFF, B. Paléographie: de l’Antiqué romaine et du Moyen ge Occidental. Paris: Picard, 1993.
DAIN, A. Les manuscrits. Paris: Belles-Lettres, 1949.
DALARUN, J. Le Moyen ge en lumière: manuscrits enluminés des bibliothèques de France. Paris: Relié, 2002.
FISCHER, F.; FRITZE C.; VOGELER, G. Codicology and Palaeography in the Digital Age 2. BoD – Books on Demand, 2010.
FOSSIER F.; BOZZOLO, C.; ORNATO, E. Pour une histoire du livre manuscrit au Moyen Âge. Trois essais de codicologie quantitative. In: Journal des savants, 1980, n° p. 317-321.
HAINES B. M. Parchment: The Physical and Chemical Characteristics of Parchment and the Materials Used in Its Conservation. Pennsylvania: Leather Conservation Centre, 1999.
HAMEL, C. de. Manuscritos notáveis. São Paulo: Companhia das Letras, 2017.
_______. Copistas e Iluminadores. Akal: Madrid, 1997.
MASAI F. Paléographie et codicologie. In: Scriptorium, Tome 4 n°2, 1950. p. 279-29.
OUY, G. Codicologie latine médiévale. In: École pratique des hautes études. 4e section, Sciences historiques et philologiques. Annuaire 1967-1968. 1968. p. 317-326.
MUZERELLE D.; ORNATO E. Livres, monnaies, ... Objets de collection ou collections d’objets ? In: Gazette du livre médiéval, n°4. Printemps 1984. p. 10-14.
PÄCHT, O. La miniatura medieval. Madrid: Alianza, 1987.
PEIGNOT G. Essai sur l'histoire du parchemin et du vélin. Paris : A. A. Renouard, 1812.
PEREIRA, M. C. C. L. Sobre letras e imagens: as iniciais ornamentadas no Ocidente medieval. São Paulo: Intermeios, 2020.
RODRIGUES, U. A. Codicologia, história e cultura. ETD - Educação Temática Digital, Campinas, SP, v. 18, n. 3, p. 614–627, 2016.
WALTHER, I. F.; WOLF, N. Códices illustres, les plus beaux manuscrits enluminés du monde. Paris: Taschen, 2014.
WILCOX, J. (Org.). Scrapes, Stroked and Bound: Materially engaged readings of Medieval Manuscripts. Brepols, 2013.

Programa

O curso de língua galega 2 abrange as 4 grandes destrezas clássicas (expressão oral e escrita, compreensão oral e escrita), também a interação comunicativa, a dimensão pragmática-cultural e a dimensão metafórica (o mundo simbólico, o imaginário dos jogos de palavras, etc):

- expressão oral (com o professor ou entre alunos sobre temas de atualidade e sobre a questão da história do galego e a sua situação na sociedade). Resolver situações e tarefas como intervenções simples de carácter social;
- compreensão escrita (textos não só literários mas também jornalísticos adaptados ao nível do curso). Compreensão, interpretação e identificação de informação e instruções relacionadas com situações habituais e previsíveis encontradas em textos;
- compreensão oral (canções, fragmentos de filmes e vídeos, reportagens, series...). Compreensão de expressões e vocabulário sobre temas de interesse pessoal.
- expressão escrita (expressar opiniões, sentimentos, desejos e preferencias; fazer sugestões, convites e dar instruções mínimas, saudar, se apresentar, agradecer e pedir desculpas);
- dimensão intercultural e sociolinguística (serão abordados diferentes temas sobre a cultura galega como o folclore, a música, as tradições, os símbolos, os principais autores, a relação Galícia-Brasil, a emigração). O marco cultural ajuda a entender melhor o funcionamento interno e externo da língua galega, o marco pragmático.

O professor fornecerá ao aluno muitas ferramentas virtuais para que a aprendizagem possa se tornar autónoma e para que o aluno use os recursos on-line para o estudo e a revisão dos conteúdos. Ao longo do curso será entregado muito material procedente de revistas e jornais culturais galegos.

Os conteúdos gramaticais incluem: letras e sons (pronúncia), demonstrativos, o grupo nominal, os pronomes, a colocação dos pronomes átonos, os acentos, os principais tempos verbais (presente, copretérito, imperativo...) e perífrases verbais básicas, assim como uso de conetores e formas de coesão e coerência.

Cada sessão estará dividida em 2 partes: 1 hora teórica (por exemplo as regras da colocação dos pronomes átonos...) e outra hora prática (exposição de um tema de cultura). Deste jeito, as aulas são muito participativas.

Recursos didáticos

Livro de texto didático
Chamorro, Margarita; da Silva, Ivonete; Núñez, Xaquín, 2008. Aula de Galego 3. Xunta de Galicia.
https://www.lingua.gal/o-galego/aprendelo/celga-2/aula-de-galego/alumna…

Manuais de apoio
———— 2003. Normas ortográficas e morfolóxicas do idioma galego. Real Academia Galega.
Callón, Carlos. 2012. Como falar e escribir en galego con corrección e fluidez. Xerais.
Freixeiro Mato, Xosé Ramón. 2013. Estilística da lingua galega. Xerais.
López Viñas, Xoán; Lourenço Módia, Cilha; Moreda Leirado, Marisa. 2011. Gramática práctica da lingua galega. Baía Edicións.
Regueira Fernández, Xosé Luis. 2010. Dicionario de pronuncia da lingua galega. Real Academia Galega.

Exercícios de língua
Bermúdez, Ana; Colmenero, Antonio. 1999. Prácticas de lingua. Edicións do Cumio.

Manuais de sociolinguistica
Mariño Paz, Ramón. 1998. Historia da lingua galega. Sotelo Blanco Edicións
Monteagudo, Henrique. 1999. Historia social da lingua galega. Galaxia.

Revistas
VV.AA. Boletín galego de literatura. Universidade de Santiago de Compostela.
VV.AA. Revista Erregueté.
VV.AA. Revista Grial. Galaxia.

Programa

Aula 1 - Introdução
Aula 2 - Júlia Lopes de Almeida e o teatro do século XIX: a comédia O dinheiro dos outros
Aula 3 - Adalgisa Nery e o romance de formação feminino: A imaginária
Aula 4 - A crônica social de Clarice Lispector: “As crianças chatas” e “Como uma corça”
Aula 5 - A contística enamorada de Lygia Fagundes Telles: “As formigas” e “A estrutura da bolha de sabão”

 

BIBLIOGRAFIA


Sobre Gêneros textuais
ARRIGUCCI JR., Davi. “Fragmentos sobre a crônica”. In: Enigma e comentário. São Paulo: Companhia das Letras, 1987, p. 51–66.
BAKHTIN, Mikhail. Estética da Criação Verbal. São Paulo: Martins Fontes, 1997.
BARTHES, Roland. Análise estrutural da narrativa. Petrópolis: Editora Vozes, 2011.
CAFEZEIRO, E. GADELHA, C. História do teatro brasileiro: um percurso de Anchieta a Nelson Rodrigues. Editora UFRJ, 1996.
CANDIDO, Antonio. “A vida ao rés-do-chão”. In: Para gostar de ler: crônicas. Volume 5. São Paulo: Ática, 2003, p. 89–
CORTÁZAR, Julio. Valise de cronópio. [Trad. Davi Arrigucci Jr. e Alexandre Barbosa]. São Paulo: Perspectiva, 2013.
FARIA, J. R. História do Teatro Brasileiro: das Origens ao Teatro Profissional da Primeira Metade do Século XX. São Paulo: Perspectiva, 2012.
MAGALDI, S. Panorama do Teatro brasileiro. [S. l.]: Funarte, 1973.
MAZZARI, Marcus Vinicius; MARKS, Maria Cecilia. Romance de Formação: Caminhos e Descaminhos do Herói. São Paulo: Ateliê Editorial, 2019.
MAAS, W. P. M. D. O cânone mínimo: o Bildungsroman na história da literatura. São Paulo: Editora UNESP, 2000.
MORETTI, Franco. O romance de formação. São Paulo: Todavia, 2020.
PIGLIA, Ricardo. Formas breves. [Trad. José Marcos Mariani de Macedo]. São Paulo: Companhia das Letras, 2017.
PINTO, C. F. O Bildungsroman feminino: quatro exemplos brasileiros. São Paulo: Perspectiva, 1990.
PRADO, D. de A. História Concisa do Teatro Brasileiro. São Paulo: EDUSP, 1999.
Sobre literatura de autoria feminina

FAEDRICH, A. Ética e estética na literatura brasileira escrita por mulheres. In: NEGREIROS, C.; OLIVEIRA, F. (orgs.). Belle époque em Perspectiva. São Paulo: Intermeios, 2020. p. 151–159.
PINSKY, C. B.; PEDRO, J. M. (Orgs.). Nova História das Mulheres no Brasil. 1ª. São Paulo: Contexto, 2018.
RAGO, M.; MURGEL, A. C. A. de T. (Orgs.). Paisagens e Tramas: o gênero entre a história e a arte. São Paulo: Intermeios, 2013.
SCHMIDT, Rita Terezinha. Mulheres reescrevendo a nação. Estudos feministas. V.8. 2000.
VICENTE, Filipa Lowndes. A arte sem história: Mulheres e cultura artística (Séculos XVI - XX). Lisboa: Babel, 2012.
VICENTINI, A. M. Mudar a referência para pensar a diferença: estudo dos gêneros na crítica literária. Organon, v. 16, n. 16, p. 47–52, 2013. .

Sobre Júlia Lopes de Almeida

ENGEL, Magali Gouveia. Júlia Lopes de Almeida: Uma mulher fora de seu tempo?. La manzana de la discordia, Año 2, No. 8, p. 25- 32, Diciembre, 2009.
FANINI, Michele Asmar. Júlia Lopes de Almeida em cena: notas sobre seu arquivo pessoal e seu teatro inédito. Revista do Instituto de Estudos Brasileiros, Brasil, n. 71, p. 95-114, dez. 2018.
FANINI, M. A. A (in)visibilidade de um legado: seleta de textos dramatúrgicos inéditos de Júlia Lopes de Almeida. São Paulo: Intermeios, 2016.
TREVISAN, Gabriela Simonetti. A escrita Feminista de Júlia Lopes de Almeida. São Paulo: Intermeios, 2021.

Sobre Adalgisa Nery

CAMPOI, Isabel Candeloro. Adalgisa Nery e as questões políticas de seu tempo - 1905 - 1980. (Tese Doutorado em História Social). Universidade Federal Fluminense, UFF, 2008.
CALLADO, Ana Arruda. Adalgisa Nery: muito amada e muito só. Rio de Janeiro: Relume Dumará, 1999.
MATA, Larissa Costa da. Imaginando outro modernismo: Adalgisa Nery e Nietzsche na vanguarda brasileira. In: Anais VII Seminário de História da Literatura. Porto Alegre: PUCRS, 2007. v.7.
NERY, Adalgisa. A imaginária. Rio de Janeiro: J. Olympio, 2015.
SANT’ANNA, A. R. Adalgisa Nery: vampirismo masculino ou a denúncia do pigmalião. In: NERY, A. A imaginária. Rio de Janeiro: J. Olympio, 2015. p. 315-327.

Sobre Clarice Lispector
LISPECTOR, Clarice. “As crianças chatas”. In: A Descoberta do Mundo. Rio de Janeiro: Rocco, 2020, p. 21.
_______________. “Como uma corça”. In: A Descoberta do Mundo. Rio de Janeiro: Rocco, 2020, p. 82-85.
PAIXÃO, Fernando. “A reinvenção da crônica por Clarice Lispector”. (Não publicado).
ROSENBAUM, Yudith. “Vozes estrangeiras em Clarice Lispector: uma leitura de ‘Como uma corça’. In: Interpretações: crítica literária e psicanálise. São Paulo: Ateliê Editorial, 2014.
WISNIK, José Miguel. “A coisa social”. In: Constelação Clarice. São Paulo: IMS, 2021, p. 294-309.

Sobre Lygia Fagundes Telles
BOSI, Alfredo. “Lygia Fagundes Telles. In: História concisa da literatura brasileira contemporânea. São Paulo: Cultrix, 2013.
GALVÃO, Walnice Nogueira. O Olhar de Uma Mulher. In: TELLES, LYGIA FAGUNDES. Os contos. São Paulo: Companhia das Letras, 2019. p. 729-743. PAES, José Paulo. Ao encontro dos desencontros. In: IMS – INSTITUTO MOREIRA SALLES (1998). Cadernos de Literatura Brasileira, n. 5: Lygia Fagundes Telles. São Paulo: IMS. p. 70-83.
LUCENA, Suênio Campos. Ficção e testemunho em Lygia Fagundes Telles (material voltado para educadores). Disponível em: https://www.companhiadasletras.com.br/sala_professor/pdfs/CL_LygiaFagun…. Acesso em: 7 ago. 2023.
SANTIAGO, Silviano. A bolha e a folha: estrutura e inventário. In: In: IMS – INSTITUTO MOREIRA SALLES (1998). Cadernos de Literatura Brasileira, n. 5: Lygia Fagundes Telles. São Paulo: IMS. p. 98-111.
TELLES, Lygia Fagundes. “A estrutura da bolha de sabão”. In: Os contos. São Paulo: Companhia das Letras, 2019.
____. “As formigas”. In: Os contos. São Paulo: Companhia das Letras, 2019.

Programa

- A reflexão e as discussões propostas no curso serão guiadas pelas cinco perguntas a seguir, que tratam dos objetivos e dos autores da Divulgação Científica,
bem como de seu público-alvo, dos meios de publicização das informações e dos modos de adaptação do discurso científico.

- Por que fazer Divulgação Científica?
O curso proposto visa discutir as necessidades de se fazer um trabalho eficaz de Divulgação Científica, tendo em vista que é por meio dela que os resultados encontrados e alcançados na academia são compartilhados com um público não-especializado.

- Quem faz Divulgação Científica?
Pesquisadoras/es em qualquer nível de formação (estudantes de graduação, pós-graduação ou professoras/es) podem fazer com que sua pesquisa se torne
popular, de modo a contribuir e facilitar o dia a dia da população em geral. Pensando nisso, o curso elencará as características e as motivações necessárias para o/a divulgador/a científico/a desenvolver esse trabalho.

- Onde fazer Divulgação Científica?
Na era da internet, as redes sociais são as ferramentas mais utilizadas e abrangentes no que diz respeito à Divulgação Científica. Assim, o curso discutirá e
trará exemplos de canais de comunicação que fazem um bom trabalho, usando meios como Instagram, Facebook, Twitter, YouTube, Blogs e Podcasts.

- Para quem fazer Divulgação Científica?
O curso abordará estratégias focadas na adequação da linguagem especializada para uma mais acessível, com o objetivo de tornar os resultados obtidos na universidade mais inteligíveis para um público mais amplo e que se interessa pelo assunto divulgado.

- Como fazer Divulgação Científica?
Ao conhecer as melhores redes sociais e dominar a linguagem de cada uma, a/o interessada/o no curso será capaz de elaborar seus próprios meios para fazer a Divulgação Científica de sua pesquisa de forma efetiva e compreensível.

Bibliografia

ARNT, Ana de Medeiros. Ser professor, leitor e escritor: possibilitar outros modos de pensar e agir na sociedade. In: BESSA, Eduardo; FRANÇA Cecília; ARNT Ana de Medeiros (Orgs). Divulgação Científica para professores. Tangara da Serra: Ideias. 2015.

BAGNO, Marcos. Pesquisar, ensinar, mas também divulgar. LaborHistórico, vol. 5, n.1, 2020, p. 348-352.

BESSA, Eduardo. Dicas de escrita para divulgadores. In: BESSA, Eduardo; FRANÇA Cecília; ARNT Ana de Medeiros (Orgs). Divulgação Científica para
professores. Tangara da Serra: Ideias. 2015.

BESSA, Eduardo. O que é divulgação científica? In: BESSA, Eduardo; FRANÇA Cecília; ARNT Ana de Medeiros (Orgs). Divulgação Científica para professores. Tangara da Serra: Ideias. 2015.

FONSECA, A. A. da; MENDES BUENO, L. Breve panorama da divulgação científica brasileira no YouTube e nos podcasts. Cadernos de Comunicação, [S. l.], v. 25, n. 2, 2021. DOI: 10.5902/2316882X63121. Disponível em: https://periodicos.ufsm.br/ccomunicacao/article/view/63121. Acesso em: 9 fev. 2022.

IAMARINO, Atila. Como, por que e onde criar um blog? In: BESSA, Eduardo; FRANÇA Cecília; ARNT Ana de Medeiros (Orgs). Divulgação Científica para
professores. Tangara da Serra: Ideias. 2015.

LIMA, Guilherme da Silva; GIORDAN, Marcelo. Da reformulação discursiva a uma práxis da cultura científica: reflexões sobre a divulgação científica. História, Ciências, Saúde - Manguinhos [online]. 2021, v. 28, n. 2 [Acessado 9 Fevereiro 2022] , pp. 375-392. Disponível em: https://doi.org/10.1590/S0104-59702021000200003.

MANSUR, Vinicius et al. Da publicação acadêmica à divulgação científica. Cadernos de Saúde Pública [online]. 2021, v. 37, n. 7 [Acessado 9 Fevereiro 2022] , e00140821. Disponível em: <https://doi.org/10.1590/0102-311X00140821&gt;.

NATAL, Camila Binhardi; ALVIM, Marcia Helena. Divulgação Científica e a Inclusão Social. In: 5° Encontro de Divulgação de Ciência e Cultura (EDICC), 2018, Campinas. Anais eletrônicos... Campinas, Galoá, 2018. Disponível em: <https://proceedings.science/edicc-2018/papers/a-divulgacao-cientifica-e…;. Acesso em: 09 fev. 2022.

SOARES, Rafael Bento da Silva. A importância da divulgação científica. In: BESSA, Eduardo; FRANÇA Cecília; ARNT Ana de Medeiros (Orgs). Divulgação Científica para professores. Tangara da Serra: Ideias. 2015.

Programa

Este curso da História da literatura galega começa no século XVI e pode ser cursado ainda que não se fizesse o anterior sobre Idade Média. Será analisado, essencialmente, o século XIX desde o Prerrexurdimento até o início do século XX, a partir da fundação das Irmandades da Fala. A literatura galega re-nasce com a publicação de Cantares Gallegos de Rosalía de Castro, após 3 séculos de escuridão sem apenas textos literários, que também serão abordados, nomeadamente A contenda dos labradores de Caldelas, primeira obra de teatro em galego que conservamos. Os tópicos serão os seguintes:

LÍRICA
- Introdução teórica sobre o Prerrexurdimento, Os Precursores, o Rexurdimento pleno e o Período Intersecular ou Xeración Antre dous Séculos.
- A poesia de Rosalía (Cantares Gallegos, Follas Novas), Eduardo Pondal (Queixumes dos Pinos, Os Eoas), Manuel Curros Enríquez (Aires da miña terra, O divino sainete), Lamas Carvajal, Francisco Añón, Filomena Dato, Alberto García Ferreiro e Florencio Vaamonde.

NARRATIVA
- O nascimento da novela romântica galega: Maxina ou a filla espúrea de Marcial Valladares.
- Manuel Murguía (En prosa), Antonio López Ferreiro (A tecedeira de Bonaval, O castelo de Pambre) e Francisco Álvarez de Novoa (Pé das Burgas).
- O nascimento da ficção científica: A campaña de Caprecórneca.

TEATRO
- O entremés famoso ou a contenda dos labradores de Caldelas de Gabriel Feixó de Araújo;
- A casamenteira de Antonio Benito Fandiño e A fonte do xuramento (Francisco María de la Iglesia y González).

Serão contemplados os fragmentos pertinentes, disponibilizados sempre pelo professor, dos seguintes manuais:
Manuais gerais de história e literatura
Angueira, Anxo. 2019. Rexurdimento: a palabra e a idea. Xerais.
Añón, Francisco. 2012. Poesías galegas. Real Academia Galega.
Castro, Rosalía de. 2013. Cantares Gallegos. Xerais.
Curros Enríquez, Manuel. 1992. Poesía galega completa. Galaxia.
López Ferreiro, Antonio. 1996. O castelo de Pambre. AS-PG, A Nosa Terra.
Méndez Ferrín, Xosé Luís. 2007. De Pondal a Novoneyra. Xerais.
Pena, Xosé Ramón. 2014. Historia da Literatura Galega II: De 1853 a 1916. O Rexurdimento. Xerais.
Pondal, Eduardo. 1995. Queixumes dos pinos. Sotelo Blanco.
Tarrío, Anxo. 1994. Literatura galega: aportacións a unha historia crítica. Xerais.
Vilavedra, Dolores. 1999. Historia da literatura galega. Galaxia.